Sayfa kaynaklı konu metni
Metinler doğrudan aşağıda okunur. Köşeli parantezler okuma/kontrol notudur; kaynak sayfa numaraları korunmuştur.
Sayfa 074 · Cumhurbaşkanının seçimi ve yetkileri
YÜRÜTME (Monist) Cumhurbaşkanı olabilme şartları: T.C. vatandaşı olmak; 40 yaşını doldurmuş olmak; yükseköğretim mezunu olmak; milletvekili seçilme yeterliğine sahip olmak. Cumhurbaşkanı halk tarafından 5 yıllığına seçilir (2007). Bir kişi en fazla 2 defa Cumhurbaşkanlığı yapabilir. Cumhurbaşkanlığı için aday gösterebilecekler: Siyasi parti grupları; en son yapılan genel seçimlerde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az %5'ini almış siyasi partiler; en az yüz bin seçmen imzası. Cumhurbaşkanlığı seçimi: Cumhurbaşkanı seçimi iki turlu olup birinci turda halkın kullandığı geçerli oyların salt çoğunluğunu alan seçilir (%51 [kaynak gösterimi]). Birinci turda salt çoğunluk sağlanamaz ise birinci turu takip eden ikinci pazar günü 2. tur oylama yapılır. 2. tura, 1. turda en fazla oy alan iki aday katılır. Oyların çoğunluğunu alan Cumhurbaşkanı olur. İkinci turda tek aday kalırsa referandum yapılır. Cumhurbaşkanı görev ve yetkileri: Yasama yılının ilk günü TBMM'de açılış konuşması yapmak (1 Ekim); TBMM'yi gerektiğinde toplantıya çağırmak; kanunları tekrar görüşülmek üzere Meclise göndermek (15 gün); Anayasa değişikliğini halkoyuna sunmak; kanun, CBK, içtüzük için hem şekil hem esas yönünden Anayasa Mahkemesine iptal davası açmak, Anayasa değişikliği için şekil yönünden iptal davası açmak; TBMM seçimlerinin yenilenmesine karar vermek; Anayasa Mahkemesinin üyelerini seçmek (12); Danıştay üyelerinin 1/4'ünü seçmek; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısını ve vekilini seçmek; HSK üyelerini seçer (4); bakanları atamak; yabancı devletlere temsilci göndermek ve kabul etmek; milletlerarası antlaşmaları onaylamak, yayımlamak; TSK'nin acil hâllerde kullanılmasına karar vermek; MGK'yi toplantıya çağırmak; Devlet Denetleme Kurulu üyelerini seçmek; YÖK üyeleri ve rektörleri atamak; Genelkurmay Başkanını atamak; TSK'yi yurt savunmasına hazırlamak.
Sayfa 075 · Cumhurbaşkanının sorumluluğu, DDK ve MGK
Cumhurbaşkanının yetkileri (devam): YAŞ'a başkanlık eder; Cumhurbaşkanı yardımcılarını seçmek ve atamak; yönetmelik çıkarmak; yürütmeye ilişkin konularda CBK çıkartmak; üst kademe yöneticilerini atamak ve görevlerine son vermek; OHAL ilan etmek; ülkenin iç ve dış siyaseti hakkında TBMM'ye mesaj vermek; bütçe kanunu teklif etmek. Not: 2017 değişikliği ile Cumhurbaşkanı seçilen kişinin siyasi parti ile ilişkisi devam eder, kesilmez hükmü getirilmiştir. Cumhurbaşkanı seçilen kişi artık siyaset yapabilecek. Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu: TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğu önerge verir (301). Bir ay içerisinde TBMM'de görüşülür. Meclis üye tam sayısının 3/5'inin gizli oyu ile soruşturma açılması kabul edilir (360). 15 kişilik komisyonda en fazla 3 ay görüşülür (2+1). Meclis başkanlığına havale edilir. Genel Kurulda oylama yapılır. TBMM üye tam sayısının 2/3'ünün gizli oyuyla Yüce Divana sevk edilir (400). 3 ay içinde sonuçlandırılmalıdır. Eğer bu süre yetmezse 3 aylık ek süre verilir. Not: Kendisi hakkında soruşturma açılmış Cumhurbaşkanı erken seçim kararı alamaz. Devlet Denetleme Kurulu: İşleyişi, görev süresi, diğer özlük işleri CBK ile düzenlenir [yan not]. İdarenin hukuka uygun, düzenli ve verimli çalışmasını sağlamak amacıyla Cumhurbaşkanı isteği üzerine denetleme yapar. Hem üyesini hem başkanını Cumhurbaşkanı seçer. DDK soruşturma raporları gizli olup kararları bağlayıcı değildir. DDK kurumlar hakkında idari soruşturma açabilir. Denetleyebilecekleri: Kamu kurum ve kuruluşları; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları; işçi ve işveren meslek kuruluşları; kamuya yararlı dernek ve vakıflar; TSK (2017). Not: Yargı organlarını denetleyemez. Millî Güvenlik Kurulu: Devletin güvenliği ve uygulanacak siyasetin tayini için 2 ayda bir toplanır. Cumhurbaşkanı başkanlığında; Cumhurbaşkanı yardımcıları; Adalet Bakanı; İçişleri Bakanı; Dışişleri Bakanı; Millî Savunma Bakanı; Genelkurmay Başkanı; kuvvet komutanları ile toplanır.