Sayfa kaynaklı konu metni
Metinler doğrudan aşağıda okunur. Köşeli parantezler okuma/kontrol notudur; kaynak sayfa numaraları korunmuştur.
Sayfa 064 · Kişi hakları ve sosyal ekonomik haklar
Temel Hak ve Hürriyetler (Kamusal Haklar) Kişi Hak ve Ödevleri: Negatif Statü Hakları – Koruyucu Haklar – I. Kuşak Haklar. Kişiyi devlete karşı koruyan kişisel hak ve hürriyetlerdir. Bu hak ve hürriyetlere devlet karışamaz. Kişinin maddi-manevi varlığının dokunulmazlığı; zorla çalıştırma yasağı; kişinin hürriyeti ve güvenliği; özel hayatın gizliliği; konut dokunulmazlığı; haberleşme hürriyeti; yerleşme ve seyahat hürriyeti; din ve vicdan özgürlüğü; düşünce ve kanaat hürriyeti; düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti; bilim ve sanat hürriyeti; basın hürriyeti, süreli ve süresiz yayın hakkı; düzeltme ve cevap hakkı; dernek kurma hürriyeti, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı; mülkiyet hakkı; hak arama hürriyeti; kanuni hâkim güvencesi; ispat hakkı. Sosyal Ekonomik Haklar: Pozitif Statü Hakları – İsteme Hakları – II. Kuşak Haklar. Kişiye devletten yaşam seviyesini yükselten pozitif bir davranış, bir hizmet ve yardım isteme olanağı tanır. Ailenin korunması; eğitim ve öğretim hakkı; kıyılardan yararlanma hakkı; kamulaştırma, devletleştirme, özelleştirme; çalışma ve sözleşme hürriyeti; dinlenme hakkı; sendika kurma hakkı; toplu iş sözleşmesi hakkı, toplu sözleşme; grev ve lokavt hakkı; ücrette adaletin sağlanması; sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması; konut hakkı; gençliğin korunması; sosyal güvenlik hakkı; tarih, kültür, tabiat varlıklarının korunması; toprak mülkiyeti.
Sayfa 065 · Siyasi haklar, kamu denetçiliği ve hak-ödev ayrımı
Siyasi Haklar ve Ödevler: Aktif Statü Hakları – Katılma Hakları. Kişilere siyasal tutum ve görüşlerini açıklama, örgütleme, seçme ve seçilme yoluyla devlet yönetimine katılma yetkisi veren haklardır. Türk vatandaşlığı; seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı; siyasi parti kurma, üye olma ve partilerden ayrılma hakkı; kamu hizmetine girme hakkı; vatan hizmeti; vergi ödeme; dilekçe hakkı; bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı. Yan ek: Mal bildiriminde bulunma. Not: Sendika, toplu iş sözleşmesi, grev-lokavt: Devletin müdahalesi olmayan sosyal hak. Kamu Denetçiliği Kurumu: İdari kurumların her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını, insan hakları, adalet anlayışı içerisinde hukuka uygunluk yönlerini incelemek, araştırmak ve öneride bulunmakla görevli bir kurumdur. TBMM'ye bağlı ama özerk bir biçimde yürütür. Yan ok: TBMM başkanlığına bağlı. Yabancılar da başvurabilir. Kamu Başdenetçisi TBMM tarafından gizli oy ile 4 yıllığına seçilir. Kurumun kararları bağlayıcı değildir. Önceden izin almaksızın kullanılacak haklar: Sendika kurma; dernek kurma; basımevi kurma; siyasi parti kurma; toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme; süreli ve süresiz yayın hakkı. Anayasamıza göre hem hak hem ödev olanlar: Eğitim ve öğretim hakkı; oy kullanma hakkı; vatan hizmeti; çevre hakkı; çalışma hakkı. Hatırlatma: 'ÇEÇOV'. Not: Vergi ve mal bildirimi bir ödevdir. Not: Memurlara sendikaya üye olma hakkı ilk kez 1961 Anayasası'nda tanınmış. 1982 Anayasası bu hakkı kaldırmış. 1995 yılında tekrar verilmiş.