r4bi.datekişisel notlar

COĞRAFYA · KONU ANLATIMI

Bitki toplulukları, relikt ve endemikler

Coğrafya kaynak s. 17, 18, 19. Anlatım, kaynaklı kavramlar ve karşılaştırmalar.

Coğrafya s. 017 Coğrafya s. 018 Coğrafya s. 019

Konu anlatımı

Relikt ve endemik bitkiler, iklime göre örtü

Coğrafya s. 017

Türkiye'de bitki örtüsü: Türkiye'de yer şekillerinin kısa mesafede çeşitlilik göstermesi zengin bitki türlerinin varlığını ortaya çıkarmıştır. Anadolu üzerinde yaşanan iklim değişiklikleri ve yer şekillerinden dolayı korunaklı sahaların bulunmasına bağlı olarak günümüzdeki iklim şartları olmaması gereken 'relikt-kalıntı' bitkilerin varlığını ortaya çıkarmıştır [kaynak cümlesi bozuk]. Amanos ve Murat Dağlarında kayın ağacı; Çoruh Vadisi'nde kocayemiş-sandal gibi. Dünyanın sadece bir bölgesinde yetişen ve başka bir alanda rastlanmayan bitki türlerine endemik bitki denir. Endemik örnekleri: Datça hurması→Datça-Teke yarımadası; Anzer çayı→Rize; sığla ağacı→Muğla; Kazdağı köknarı; safran otu→Safranbolu; kasnak meşesi→Göller yöresi; ters lale→Tunceli,Hakkâri,Van; ispir meşesi→Kastamonu [kaynak eşleştirmesi]. İklim tiplerine göre bitki örtüsü haritası: Karadeniz kuşağı orman; iç bölgeler bozkır(step); kuzeydoğu yüksek alanlar çayır; batı-güney kıyı kuşağı kızılçam(maki). Marmara'nın kuzeybatısında farklı renk geçişi çizilmiş; ayrı açıklama yok.

Ormanlar, yaprak türleri, maki ve garig

Coğrafya s. 018

Ormanlar: Türkiye'de ormanların büyük bölümü kıyılarda toplanmıştır. Yağış miktarı ile doğru orantılıdır. Türkiye'de ormanların bölgelere göre dağılışı sıralaması:1Karadeniz,2Akdeniz,3Ege,4Marmara,5Doğu Anadolu,6İç Anadolu,7Güneydoğu Anadolu. Ormanların başladığı yükseltiye alt, çıkabildiği yükseltiye üst sınır denir. Alt sınırı yağış, üst sınırı sıcaklık belirler. Geniş yapraklı: Kayın, meşe, gürgen, palamut, çınar, dişbudak, ıhlamur, kestane. İğne yapraklı: Kızılçam, karaçam, sarıçam, ladin, göknar, ardıç, servi, sedir. Karadeniz ormanları: Ladin, kestane, gürgen, kayın, göknar, karaçam, dişbudak, ıhlamur. Akdeniz ormanları: Kızılçam, sedir, fıstıkçamı, ardıç, karaçam. Maki: Kızılçam ormanının tahrip edilmesiyle orman altı bitki örtüsü olarak gelişir. Kısa boylu, sık dikenli, tüylü, kök sistemi gelişmiş türlerdir. Akdeniz'de1000m'ye kadar, Ege'de7000m[kaynak rakamı; doğrulama gerekli]ye kadar, Marmara'da400m'ye kadar makilere rastlanır. Zeytin, defne, keçiboynuzu, menengiç, zakkum, akçakesme, kocayemiş maki örnekleridir. Makilerin tahribatıyla garigler meydana gelmiş. Kekik, lavanta, kermes meşesi, funda, yasemin, abdestbozan.

Bozkır, çayır, antropojen bozkır ve psödomaki

Coğrafya s. 019

Bozkır(step): Karasal iklim bölgelerinde ilkbahar yağışlarıyla yeşeren, yaz kuraklığına bağlı olarak sararıp kuruyan kısa boylu bitki topluluklarıdır. Anadolu'nun iç kesimlerinde geniş alanlarda görülür. Çoban yastığı, sığır kuyruğu, üzerlik otu, yavşan otu, gelincik, geven, koyun yumağı, çayır üçgülü. Çayırlar: Dağların yüksek kesimlerinde orman üst sınırından sonra gelişir. Kuzey Anadolu Dağları, Toroslar, Doğu Anadolu, Erzurum-Kars Platosu çevresinde görülür. Mine, kardelen, yıldız, orman gülü, yumak, taşkıran. Antropojen bozkır: Kurak, yarı kurak bölgelerde ormanların tahribi sonucu ot formasyonlarının gelişmesine antropojen bozkır denilmektedir. İç Anadolu, Trakya, Batı Anadolu'nun iç kesimlerinde görülür. Notlar: Türkiye bitki türü açısından zengin. Kızılçamların dünyada en geniş yayılım alanı Türkiye'dir. Türkiye'de en yaygın ağaç meşedir. Endemik türlerin en yaygın bulunduğu bölge Akdeniz'dir. Karaçam, meşe gibi Türkiye'nin her bölgesinde görülebilecek bitki türlerine kozmopolit denir. Psödomaki: Ülkemizde Karadeniz Bölgesinde ormanların0–200m'de tahrip edilmesi sonucu oluşur.

Kavram kartları

KAVRAM 01Relikt/kalıntı bitkiAçıklamayı oku +

Geçmiş iklim ve korunaklı saha koşullarıyla ilişkilendirilen bitkilerdir.

Coğrafya s. 017
KAVRAM 02Endemik bitkiAçıklamayı oku +

Notta yalnız bir bölgeye özgü, başka alanda rastlanmayan tür olarak tanımlanır.

Coğrafya s. 017
KAVRAM 03İklim-bitki ilişkisiAçıklamayı oku +

Karadeniz-orman, iç kesimler-bozkır, kuzeydoğu-çayır ve batı/güney-kızılçam/maki olarak haritalanır.

Coğrafya s. 017
KAVRAM 04Orman alt sınırıAçıklamayı oku +

Ormanın başladığı yükselti; kaynak bunu yağışla ilişkilendirir.

Coğrafya s. 018
KAVRAM 05Orman üst sınırıAçıklamayı oku +

Ormanın çıkabildiği yükselti; kaynak bunu sıcaklıkla ilişkilendirir.

Coğrafya s. 018
KAVRAM 06MakiAçıklamayı oku +

Kızılçam tahribatıyla ilişkilendirilen kısa boylu, dayanıklı örtüdür.

Coğrafya s. 018
KAVRAM 07GarigAçıklamayı oku +

Kaynak maki tahribatından sonra oluşan örtü olarak verir.

Coğrafya s. 018
KAVRAM 08BozkırAçıklamayı oku +

İlkbaharda yeşerip yaz kuraklığında sararan kısa boylu ot örtüsüdür.

Coğrafya s. 019
KAVRAM 09Antropojen bozkırAçıklamayı oku +

Orman tahribi sonucu gelişen ot formasyonudur.

Coğrafya s. 019
KAVRAM 10PsödomakiAçıklamayı oku +

Karadeniz'de alçak kuşak orman tahribatıyla ilişkilendirilir.

Coğrafya s. 019
KAVRAM 11Kozmopolit bitkiAçıklamayı oku +

Kaynak Türkiye'nin her bölgesinde görülebilen türler için bu terimi kullanır.

Coğrafya s. 019

Karşılaştırma tabloları

Relikt ve endemik ayrımı · s.17
KavramKaynak odakÖrnek
ReliktGeçmiş iklim/korunaklı sahaAmanos ve Murat'ta kayın
EndemikSınırlı coğrafi yayılışSığla/Muğla, kasnak meşesi/Göller
Coğrafya s. 017
Orman ağaçlarının yaprak grupları · s.18
Geniş yapraklıİğne yapraklı
Kayın, meşe, gürgen, palamutKızılçam, karaçam, sarıçam
Çınar, dişbudak, ıhlamur, kestaneLadin, göknar, ardıç, servi, sedir
Coğrafya s. 018
Doğal ve tahribatla ilişkilendirilen örtüler · s.19
ÖrtüKaynağın açıklaması
BozkırKarasal iklim ve yaz kuraklığı
ÇayırYüksek kesim/orman üst sınırı
Antropojen bozkırOrman tahribatı
PsödomakiKaradeniz alçak kuşakta orman tahribatı
Coğrafya s. 019
11 açık kaynak kontrolü

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Relikt tanımındaki 'günümüzdeki iklim şartları olmaması gereken' ifadesinin grameri eksik; tahminle tamamlanmadı.

Coğrafya s. 017

cog-kontrol-045 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Endemik örnekler ve yöre eşleştirmeleri (özellikle Datça hurması, ters lale ve İspir meşesi/Kastamonu) taksonomi-yayılış bakımından doğrulanmalı.

Coğrafya s. 017

cog-kontrol-046 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Anzer örneğinde 'çayı' yazılı; bitki/ticari ad ayrımı açık değil.

Coğrafya s. 017

cog-kontrol-047 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Harita iklim-bitki dağılışını şematik gösterir; kesin saha sınırı değildir.

Coğrafya s. 017

cog-kontrol-048 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Yakınlaştırmada Ege maki üst sınırı '7000m' okunuyor. Coğrafi tutarlılık bakımından kontrol gerektirir;700m diye tahminle düzeltilmedi.

Coğrafya s. 018

cog-kontrol-049 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Bölgesel orman sıralamasının hangi ölçüte (alan/oran) ve veri dönemine göre olduğu belirtilmemiş.

Coğrafya s. 018

cog-kontrol-050 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Maki ve garig tür örnekleri, özellikle kermes meşesi/funda/yasemin gruplaması bilimsel sınıflama için doğrulanmalı.

Coğrafya s. 018

cog-kontrol-051 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

'Yağışla doğru orantı' ve alt/üst sınır belirleyicileri kaynak sadeleştirmesidir; diğer ekolojik koşullar ayrılmıyor.

Coğrafya s. 018

cog-kontrol-052 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Bitki örnekleri ot/ağaççık ve kuşak ayrımlarında farklılık gösterebilir; çayır listesindeki orman gülü dâhil bilimsel sınıflama doğrulanmalı.

Coğrafya s. 019

cog-kontrol-053 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

En yaygın tür/bölge, kızılçamın dünyadaki yayılışı ve kozmopolit örnekleri ölçüt/veri belirtilmeden verilmiş.

Coğrafya s. 019

cog-kontrol-054 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Psödomakinin0–200m ile sınırlandırılması kaynak notudur; kesin yükselti sınırı olarak doğrulanmadı.

Coğrafya s. 019

cog-kontrol-055 · Açık

Aktarım takibi · Açık kontroller