r4bi.datekişisel notlar

COĞRAFYA · KONU ANLATIMI

Akdeniz, Karadeniz, step ve sert karasal iklim

Coğrafya kaynak s. 15, 16. Anlatım, kaynaklı kavramlar ve karşılaştırmalar.

Coğrafya s. 015 Coğrafya s. 016

Konu anlatımı

Akdeniz ve Karadeniz iklimleri

Coğrafya s. 015

Akdeniz iklimi: Yaz ayları sıcak ve kurak. Kışlar ılık ve yağışlıdır. En çok yağışı kışın alır. Akdeniz-Ege-Marmara'nın güneyi ve Güneydoğu Anadolu'nun batısında görülür. Yıllık sıcaklık farkı fazla değildir. Sıcaklık0°altına inmediğinden don olayları nadir görülür [kaynak genellemesi]. Yağış rejimi düzensizdir. Bitki örtüsü kızılçamdır. Tahribatı ile maki görülür. Antalya sıcaklık-yağış grafiği: Aylık yağış sütunları ve sıcaklık eğrisi. Aylar O,Ş,M,N,M,H,T,A,E,E,K,A. Yağış ekseni0–300mm, sıcaklık ekseni0–30°C. Yazın yağış çok az, kışın yüksek; sıcaklık yazın en yüksek. Sayısal aylık değerler etiketlenmemiş. Karadeniz iklimi: Nem ve yağışın en fazla olduğu bölge. Kışları ılık, yazları serin geçer. Yıllık sıcaklık farkı fazla değil. En çok yağışı sonbaharda alır. Hava genelde bulutludur. Yağış rejimi düzenlidir. En fazla yağış Doğu Karadeniz. Bitki örtüsü gür ormanlardır. Bitki örtüsü yükseltiye bağlı olarak kuşaklara ayrılır. Alt kesimlerde geniş yapraklı ormanlar; yükseklere doğru sırasıyla karışık, iğne yapraklı ormanlar, alpin çayırlar yer alır. İç kesimlere doğru karasallık artar. Rize sıcaklık-yağış grafiği: Aynı ay dizilişi; yağış ekseni0–300mm, sıcaklık ekseni0–25°C. Bütün aylarda yağış var; sonbahar sütunları en yüksek, sıcaklık yazın en yüksek. Sayısal aylık değerler yazılmamış.

Step ve sert karasal iklim, yağış mevsimleri

Coğrafya s. 016

Step-karasal iklim: Yazlar sıcak ve kurak. Kışlar soğuk ve kar yağışlı. Yağış miktarı azdır, rejim düzensiz. Yıllık sıcaklık farkı fazladır. En fazla yağış ilkbaharda. Sıcaklık kışın0°altına indiğinden don olayları belirgin olarak görülür. Edirne, İç Anadolu, İç Ege, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu'nun doğusu. Bitki örtüsü bozkırdır. Konya grafiği: Aylar O,Ş,M,N,M,H,T,A,E,E,K,A; yağış ekseni0–50mm, sıcaklık ekseni−5–25°C. Sütunlar ilkbaharda yükselir, yazın en aza iner; sonbahar-kışta yeniden artar. Sıcaklık eğrisi yaz maksimumu gösterir. Aylık kesin değerler yazılı değil. Sert-karasal iklim: Yazlar serin ve yağışlı. Kışlar uzun ve soğuk. Yıllık sıcaklık farkı fazla. En fazla yağış yazın. Sıcaklık kışın0°altına indiğinden don olayları görülür. Yağış rejimi düzensizdir. Erzurum-Kars çevresinde görülür. Bitki örtüsü alpin çayırlarıdır. Kars grafiği: Yağış ekseni0–90mm, sıcaklık ekseni−15–35°C; aylar aynı sırada. Sıcaklık kışın sıfırın altında; yağış sütunları mayıs-haziranda en yüksek gösterilmiş. Kesin aylık değerler etiketlenmemiş. Türkiye'de yağışın mevsimlere göre dağılışı haritası: Karadeniz kuşağı sonbahar; iç kesimler ilkbahar; kuzeydoğu yaz; güney-batı ve güney kış olarak işaretli. 0°Caltında: Kar, dolu, kırağı, kırç.0°Cüstünde: Yağmur, bulut, sis, çiy [kaynak sınıflaması]. Ülkemizde yağışların çoğunluğu cepheseldir.

Kavram kartları

KAVRAM 01Akdeniz iklimiAçıklamayı oku +

Yazı sıcak-kurak, kışı ılık-yağışlı; yağış maksimumu kış olarak tanımlanır.

Coğrafya s. 015
KAVRAM 02Karadeniz iklimiAçıklamayı oku +

Her mevsim yağış, sonbahar maksimumu ve gür ormanlarla açıklanır.

Coğrafya s. 015
KAVRAM 03Yağış rejimiAçıklamayı oku +

Akdeniz için düzensiz, Karadeniz için düzenli olarak karşılaştırılır.

Coğrafya s. 015
KAVRAM 04Step-karasal iklimAçıklamayı oku +

Sıcak-kurak yaz, soğuk kış, ilkbahar yağışı ve bozkırla anlatılır.

Coğrafya s. 016
KAVRAM 05Sert-karasal iklimAçıklamayı oku +

Erzurum-Kars çevresinde uzun-soğuk kış ve serin-yağışlı yazla açıklanır.

Coğrafya s. 016
KAVRAM 06Mevsimlik yağış maksimumuAçıklamayı oku +

Kaynak Karadeniz-sonbahar, iç kesimler-ilkbahar, kuzeydoğu-yaz ve kıyı güneybatı-kış ayrımı verir.

Coğrafya s. 016

Karşılaştırma tabloları

Akdeniz ve Karadeniz iklimi · s.15
ÖzellikAkdenizKaradeniz
YazSıcak ve kurakSerin, yağış sürer
Yağış maksimumuKışSonbahar
RejimDüzensizDüzenli
BitkiKızılçam, tahribatla makiGür orman; yükselti kuşakları
Coğrafya s. 015
İki karasal iklim · s.16
ÖzellikStepSert karasal
YazSıcak-kurakSerin-yağışlı
KışSoğuk/karUzun-soğuk
Kaynak yağış maksimumuİlkbaharYaz (grafik için kontrol notu var)
BitkiBozkırAlpin çayırları
Coğrafya s. 016

Grafik ve şemalar

Sayısal grafikler yalnız kaynakta açıkça yazılı değerlere dayanır. Diğer çizimler kavramsal şemalardır.

İki iklimde yağışın mevsimsel örüntüsü
İki iklimde yağışın mevsimsel örüntüsüAkdeniz: kışın yağış fazla; Akdeniz: yaz kuraklığı; Karadeniz: her mevsim yağış; Karadeniz: sonbahar maksimumu. Sayısal ölçüm içermeyen kavramsal şema.Akdeniz: kışın yağış fazlaAkdeniz: yaz kuraklığıKaradeniz: her mevsim yağışKaradeniz: sonbahar maksimumu

Antalya ve Rize kaynak grafiklerinin yön bilgisi; ölçülmüş veya tahminî aylık veri dizisi değildir.

Coğrafya s. 015
Karasal iklimlerde mevsim örüntüsü
Karasal iklimlerde mevsim örüntüsüStep: ilkbahar yağışı; Step: sıcak-kurak yaz; Sert karasal: uzun-soğuk kış; Sert karasal: serin-yağışlı yaz. Sayısal ölçüm içermeyen kavramsal şema.Step: ilkbahar yağışıStep: sıcak-kurak yazSert karasal: uzun-soğuk kışSert karasal: serin-yağışlı yaz

Kaynak Konya/Kars grafiklerinin kesin aylık değerleri yazılmadığından sayısal dizi üretilmedi.

Coğrafya s. 016
7 açık kaynak kontrolü

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Grafiklerde aylık kesin sayısal değerler etiketli değil; sütun yüksekliğinden tahmini veri üretilmedi.

Coğrafya s. 015

cog-kontrol-038 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Akdeniz ikliminde sıcaklığın0°altına inmediği cümlesi kaynakta mutlak yazılı; don istisnaları açısından doğrulanmalı.

Coğrafya s. 015

cog-kontrol-039 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Akdeniz bitki örtüsünde kızılçam/maki ilişkisi ve bölgesel iklim sınırları kaynak sınıflamasıdır; mikroklimalar ayrıca değerlendirilmemiş.

Coğrafya s. 015

cog-kontrol-040 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Kars grafiğinde en yüksek sütun mayıs görünürken metin 'en fazla yağış yazın' diyor; grafik/metin ilişkisi doğrulanmalı.

Coğrafya s. 016

cog-kontrol-041 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Bulut ve sisin yağışlarla aynı sıcaklık sınıflamasına alınması; dolu için0°C koşulunun yeryüzü/hava katmanı ayrımı kaynakta açık değil.

Coğrafya s. 016

cog-kontrol-042 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Aylık kesin grafik değerleri yok; tahmini veri dizisi üretilmedi.

Coğrafya s. 016

cog-kontrol-043 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Sert karasal iklimin tüm örtüsünü alpin çayırı olarak niteleyen ifade, orman/çayır kuşakları açısından kontrol edilmeli.

Coğrafya s. 016

cog-kontrol-044 · Açık

Aktarım takibi · Açık kontroller