r4bi.datekişisel notlar

COĞRAFYA · KONU ANLATIMI

Karstik aşınım ve birikim

Coğrafya kaynak s. 40. Anlatım, kaynaklı kavramlar ve karşılaştırmalar.

Coğrafya s. 040

Konu anlatımı

Karstik aşınım ve birikim şekilleri

Coğrafya s. 040

Türkiye'de karstik şekiller: Türkiye'deki karstik araziler haritasının lejandı: Jips; kalker. Karstik arazinin en yaygın bulunduğu alan Akdeniz'dir. Jips, kaya tuzu üzerindeki karstik şekillere Çankırı, Sivas, Erzincan, Kars civarında rastlanır. Karstik aşınım şekilleri: Lapya: En küçük karstik aşınım şeklidir. Dolin: Lapyaların genişlemesiyle oluşur. Uvala: Dolinlerin birleşmesi ile oluşur. Polye: En büyük erime şeklidir. Karstik ovalara karşılık gelir. Polye oluşumunda tektonik çökmeler etkili olmuştur. Düden: Yer altına suların kaçtığı yer. Mağara: Yer altı sularının yaptığı erime boşluklarıdır. Örnek mağaralar: Antalya–Karain, Beldibi, Damlataş; Burdur–İnsuyu; Gümüşhane–Karaca; İstanbul–Yarımburgaz; Tokat–Ballıca. Obruk: Mağara tavanlarının çökmesiyle oluşur. Mersin Cennet–Cehennem obrukları. Karstik birikim şekilleri: Sarkıt: Su damlacıklarındaki kalsiyum karbonatın tavanda birikmesi. Dikit: Su damlacıklarındaki kalsiyum karbonatın tabanda birikmesi. Sütun: Sarkıt–dikit birleşmesi ile oluşur. Traverten: Yer altından çıkan sıcak karstik kaynakların eritmesi ile yüzeye çıktıkları yerlerde yaptıkları birikimlerdir [kaynak cümlesi; erime/birikme ifadesi kontrol edilmeli].

Kavram kartları

KAVRAM 01Lapya–dolin–uvala–polyeAçıklamayı oku +

Kaynak en küçükten büyüğe karstik aşınım şekilleri dizisi verir.

Coğrafya s. 040
KAVRAM 02DüdenAçıklamayı oku +

Suların yer altına kaçtığı açıklıktır.

Coğrafya s. 040
KAVRAM 03ObrukAçıklamayı oku +

Kaynak mağara tavanı çökmesiyle açıklar; Cennet–Cehennem örneğini verir.

Coğrafya s. 040
KAVRAM 04Sarkıt–dikitAçıklamayı oku +

Tavanda ve tabanda kalsiyum karbonat birikimini ayırır.

Coğrafya s. 040
KAVRAM 05SütunAçıklamayı oku +

Sarkıt ile dikitin birleşmesidir.

Coğrafya s. 040

Karşılaştırma tabloları

Karstik şekiller · s.40
AşınımBirikim
Lapya, dolin, uvala, polyeSarkıt, dikit
Düden, mağara, obrukSütun, traverten
Coğrafya s. 040
Mağara örnekleri · s.40
YerMağara
AntalyaKarain, Beldibi, Damlataş
Burdurİnsuyu
GümüşhaneKaraca
İstanbulYarımburgaz
TokatBallıca
Coğrafya s. 040

Grafik ve şemalar

Sayısal grafikler yalnız kaynakta açıkça yazılı değerlere dayanır. Diğer çizimler kavramsal şemalardır.

Sarkıt, dikit ve sütun
Sarkıt, dikit ve sütunTavan: sarkıt; Taban: dikit; Birleşme: sütun. Sayısal ölçüm içermeyen kavramsal şema.Tavan: sarkıtTaban: dikitBirleşme: sütun

Kaynak şekillerinin şematik ilişkisi; ölçü içermez.

Coğrafya s. 040
3 açık kaynak kontrolü

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Dolinlerin lapyaların genişlemesiyle oluşması, bütün şekillerin zorunlu tek gelişim dizisi gibi okunmamalı; süreçlerin farklı oluşumları doğrulanmalı.

Coğrafya s. 040

cog-kontrol-104 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Obruk tanımı çökme türüne odaklıdır; her obruk için yalnız mağara tavanı çökmesi varsayılmamalı.

Coğrafya s. 040

cog-kontrol-105 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Traverten cümlesinde eritme ve biriktirme yüklemleri karışmış; kaynak metni değiştirilmeden kontrol kaydı tutuldu.

Coğrafya s. 040

cog-kontrol-106 · Açık

Aktarım takibi · Açık kontroller