r4bi.datekişisel notlar

COĞRAFYA · KONU ANLATIMI

Kaynak suları, tektonik ve volkanik göller

Coğrafya kaynak s. 43, 44. Anlatım, kaynaklı kavramlar ve karşılaştırmalar.

Coğrafya s. 043 Coğrafya s. 044

Konu anlatımı

Kaynak suları ve göllerin oluşum sınıflaması

Coğrafya s. 043

Türkiye'nin kaynak suları: Artezyen kaynaklar: İnsanlar tarafından yer altından çıkarılan kaynak türüdür. Kurak yerde ihtiyacı fazladır. Yağıştan beslenir. Sular soğuktur. En fazla İç Anadolu Bölgesinde bulunur. Karstik kaynaklar: Karstik arazilerde yer altına biriken suların yeryüzüne çıkmasıyla oluşan kaynaklardır. Suların yeryüzüne çıktığı yere voklüz adı verilir. Suları soğuk ve kireçlidir. En fazla Akdeniz Bölgesinde görülür. Fay kaynağı: Yer altı sularının kırık hatlar boyunca yeryüzüne çıktığı kaynaklardır. Suları sıcaktır. İklimden etkilenmez. Jeotermal enerji üretilir. Gayzer kaynakları: Volkanik alanlarda görülen kaynaklardır. Basınçlı bir şekilde kendiliğinden yeryüzüne çıkar. Sıcak sulardır. Ülkemizde aktif volkan olmadığı için görülmez. Türkiye'nin gölleri sınıflama şeması: Karstik göller; volkanik göller; buzul göller; tektonik göller; set gölleri. Set gölleri: Volkanik set gölleri; heyelan set gölleri; alüvyal set gölleri; kıyı set gölleri; traverten set gölü. Yıl içinde alanı en çok değişen göl Tuz Gölü. Nedeni sığ olması ve buharlaşmadır. Üzerinde ulaşım yapılan Van Gölüdür. Gideğeni olan göllerin suları tatlı, olmayanların tuzlu, sodalı, acıdır.

Tektonik ve volkanik göller

Coğrafya s. 044

Tektonik göller: Yer kabuğu hareketlerinin etkisiyle çökme, kırılma veya kıvrılma sonucu oluşan çanaklarda suların birikmesiyle oluşur. Genç bir ülke olduğumuzdan dolayı en yaygın göl çeşididir. Tektonik göller haritası: Manyas; Ulubat [kaynak yazımı]; İznik; Sapanca; Eber; Akşehir; Acıgöl; Eğirdir; Burdur; Beyşehir; Seyfe; Tuz Gölü; Hazar; Aktaş. Tuz Gölü en büyük tektonik oluşumlu göldür. Beyşehir Gölü tatlı su balıkçılığında öndedir. Manyas, Seyfe kuş cenneti olarak tanımlanır. Van, Beyşehir, Eğirdir, Burdur oluşum itibarıyla karma özellik gösterir. Volkanik göller: Volkanik patlama sonucunda oluşan çukurlara suların dolmasıyla oluşan göllerdir. Krater gölü veya maar gölü olarak da gruplanır. Volkanik göller haritası: Gölcük; Meke; Nemrut. Meke Tuzlası maar gölüdür. Dünyanın nazar boncuğu diye tanımlanır.

Kavram kartları

KAVRAM 01ArtezyenAçıklamayı oku +

Kaynak insan eliyle yer altından çıkarılan, yağışla beslenen soğuk su olarak anlatır.

Coğrafya s. 043
KAVRAM 02VoklüzAçıklamayı oku +

Karstik yer altı suyunun yeryüzüne çıktığı yer adı.

Coğrafya s. 043
KAVRAM 03Fay kaynağıAçıklamayı oku +

Kırık hat boyunca çıkan, kaynakta sıcak/jeotermal olarak anlatılan su.

Coğrafya s. 043
KAVRAM 04GayzerAçıklamayı oku +

Basınçla kendiliğinden yüzeye çıkan sıcak su kaynağı.

Coğrafya s. 043
KAVRAM 05Set gölüAçıklamayı oku +

Kaynak volkanik, heyelan, alüvyal, kıyı ve traverten set türlerini ayırır.

Coğrafya s. 043
KAVRAM 06Tektonik gölAçıklamayı oku +

Yer kabuğu hareketleriyle oluşan çanakta su birikmesidir.

Coğrafya s. 044
KAVRAM 07Karma oluşumlu gölAçıklamayı oku +

Kaynak Van, Beyşehir, Eğirdir, Burduru bu nitelikle ayrıca sayar.

Coğrafya s. 044
KAVRAM 08Volkanik gölAçıklamayı oku +

Volkanik patlama çukurunda su birikmesi; krater/maar grupları verilir.

Coğrafya s. 044
KAVRAM 09MekeAçıklamayı oku +

Kaynak maar gölü ve nazar boncuğu nitelemesini verir.

Coğrafya s. 044

Karşılaştırma tabloları

Kaynak sularının karşılaştırılması · s.43
TürKaynakta su/oluşum notuBölge/sonuç
ArtezyenYer altından insan eliyle; soğukİç Anadolu vurgusu
KarstikVoklüz; soğuk/kireçliAkdeniz vurgusu
FayKırık hat; sıcakJeotermal enerji
GayzerBasınçla püskürme; sıcakKaynak Türkiyede yok diye yazar
Coğrafya s. 043
Tektonik ve volkanik göller · s.44
TürOluşumKaynak örnekleri
TektonikÇökme/kırılma/kıvrılma çanağıTuz, Sapanca, İznik, Hazar
VolkanikPatlama çukuruGölcük, Meke, Nemrut
KarmaBirden çok oluşum özelliğiVan, Beyşehir, Eğirdir, Burdur
Coğrafya s. 044

Grafik ve şemalar

Sayısal grafikler yalnız kaynakta açıkça yazılı değerlere dayanır. Diğer çizimler kavramsal şemalardır.

Göl oluşum türleri
Göl oluşum türleriGöller; Karstik; Volkanik; Buzul; Tektonik; Set; Volkanik/heyelan/alüvyal/kıyı/traverten set. Sayısal ölçüm içermeyen kavramsal şema.GöllerKarstikVolkanikBuzulTektonikSetVolkanik/heyelan/alüvyal/kıyı/traverten set

Sayfadaki göl sınıflama ağacının sayısal olmayan şeması.

Coğrafya s. 043
8 açık kaynak kontrolü

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Artezyen tanımı basınçlı akifer/sondaj ayrımını açıklamıyor; her yer altı su çıkarımı artezyen değildir.

Coğrafya s. 043

cog-kontrol-114 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Fay kaynaklarının sıcaklığı ve iklimden etkilenmezliği genellemedir; kaynağın hidrojeolojik koşulları doğrulanmalı.

Coğrafya s. 043

cog-kontrol-115 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Aktif volkan/gayzer yokluğu ile en fazla/en çok ifadeleri dönem ve sınıflama gerektirir; güncel kesin kural sayılmaz.

Coğrafya s. 043

cog-kontrol-116 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Gideğen varlığı gölün tuzluluğunu etkiler; gideğen–tatlılık eşleştirmesi istisnasız tek ölçüt değildir.

Coğrafya s. 043

cog-kontrol-117 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Ulubat kaynak yazımı, Uluabat göl adıyla kontrol edilmeli; metinde kaynak biçimi işaretlenerek korundu.

Coğrafya s. 044

cog-kontrol-118 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

En yaygın/en büyük/tatlı su balıkçılığında önde ifadelerinde dönem ve ölçüt yok; güncel istatistik olarak gösterilmez.

Coğrafya s. 044

cog-kontrol-119 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Tektonik ve karma göl listeleri karşılaştırılmalı; göllerin yalnız tek oluşum mekanizmasına indirgenmemesi gerekir.

Coğrafya s. 044

cog-kontrol-120 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Meke gölünün güncel su varlığı/ekolojik durumu bu sayfada tarihlenmemiştir; haritada göl adı kaynak olarak korunur.

Coğrafya s. 044

cog-kontrol-121 · Açık

Aktarım takibi · Açık kontroller