r4bi.datekişisel notlar

COĞRAFYA · KONU ANLATIMI

Kentsel yerleşmeler, meskenler ve ekonomi

Coğrafya kaynak s. 68, 69. Anlatım, kaynaklı kavramlar ve karşılaştırmalar.

Coğrafya s. 068 Coğrafya s. 069

Konu anlatımı

Kentsel yerleşmeler, kent fonksiyonları ve meskenler

Coğrafya s. 068

Türkiye'de Kentsel Yerleşmeler Büyükşehir Belediyesi: Nüfusu 750 bin üzerinde olan yerleşmelerde kanunla büyükşehir belediyeleri kurulmaktadır. Sakin Şehirler: Nüfusu 50 bini aşmamış, doğal dokusu bozulmamış şehirlere denir. İlk sakin şehir İzmir-Seferihisar olmuştur. Fonksiyona Göre Kentler Tarım kentleri: Yozgat, Rize, Tokat. Sanayi kentleri: Karabük, İstanbul, İzmir, İzmit. Ticaret kentleri: İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa. Eğitim kentleri: İstanbul, Ankara, İzmir, Eskişehir. Ulaşım kentleri: Mersin, Samsun, Antep, Afyon. Turizm kentleri: Antalya, Alanya, Bodrum, Marmaris. Maden kentleri: Zonguldak, Batman, Soma, Elazığ. Askerî kentler: Erzurum, Erzincan, Kayseri. İdari kent: Ankara. Mesken Tipleri Ahşap konutlar: Daha çok ormanların yaygın olduğu kırsal yerleşmelerde rastlanır. En fazla Karadeniz kırsalında görülür. Toprak konutlar: İç bölgelerimizde yağış yetersizliğinden ağaç yerine temel yapı malzemesi olarak toprak kullanılır. En yaygın tipi kerpiç evlerdir. Taş konutlar: Ormanın olmadığı yüksek yaylalar ve dağlardaki konutlar genelde taştan yapılır. Akdeniz Bölgesi'nde kireç taşı, İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde andezit, bazalt gibi taşlar kullanılır. Hımış konutlar: Taş + kerpiç + ahşap meskenler. Safranbolu-Beypazarı evleri.

Yerleşme dokusu ve Türkiye ekonomisini etkileyen etmenler

Coğrafya s. 069

Yerleşme Dokusu Dağınık doku: Karadeniz'de yaygın; arazi engebeli, su kaynakları bol, tarlalar dar ve parçalıdır. Toplu doku: Karasal yerlerde yaygın; su kaynakları sınırlı, arazi yapısı düz. Çizgisel doku: Bir yol veya akarsu boyu yerleşme. Düzce yol boyu, Amasya akarsu boyu yerleşme örnektir. Dairesel doku: Aydın, Atça. Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası Ülke ekonomilerini tarım, sanayi ve hizmetler sektörü oluşturmaktadır. Cumhuriyet'in ilk yıllarında çalışan nüfusun büyük bir kısmı tarım sektöründe çalışmış; daha sonraları kırsal kesimden kentlere doğru yaşanan göçler, ekonomik bakımdan yapılan kalkınma hamleleri, sanayi ve hizmet sektöründe çalışan insanların payının artmasına neden olmuştur. Türkiye Ekonomisini Etkileyen Faktörler Coğrafi konum: Orta kuşakta yer almasından dolayı ılıman iklim koşullarının yaşanması tarımı, hayvancılığı, turizmi etkiler. Üç tarafı denizlerle çevrili; İstanbul-Çanakkale boğazlarının bulunması; stratejik madenlere sahip olması. Yer şekilleri: Dağların kıyıya dik ya da paralel uzanması tarım, ticaret, sanayi faaliyetlerinin kıyı ile iç kesim arasında dağılımını etkiler. Ortalama yükseltisinin fazla olması enerji üretimini, kış turizmini olumlu etkiler. Çevresindeki denizler su ürünleri, deniz ticareti, turizm gibi faaliyetleri etkiler [son satır görselin alt kenarında kısmen kesik]. İklim: Farklı iklim tipleri görülen bir ülkedir. İklimdeki bu çeşitlilik tarım, hayvancılık, turizm, ticaret, sanayi, ulaşım gibi faaliyetleri etkileyerek ülke ekonomisini etkiler. Nüfus: Türkiye genç bir nüfus yapısına sahiptir. Bu durum potansiyel iş gücü açısından ülkemizi önemli kılar.

Kavram kartları

KAVRAM 01Büyükşehir belediyesiAçıklamayı oku +

Kaynakta 750 bin nüfus üzerinde kanunla kurulma notuyla açıklanır; güncellik kontrolü gerekir.

Coğrafya s. 068
KAVRAM 02Sakin şehirAçıklamayı oku +

Kaynak 50 bin nüfusu aşmama ve doğal dokunun bozulmamasını vurgular; ilk örnek Seferihisar'dır.

Coğrafya s. 068
KAVRAM 03Ahşap konutAçıklamayı oku +

Ormanların yaygın olduğu kırsal yerlerde, özellikle Karadeniz kırsalında örneklenir.

Coğrafya s. 068
KAVRAM 04Kerpiç konutAçıklamayı oku +

İç bölgelerde toprağın temel yapı malzemesi olduğu konut tipidir.

Coğrafya s. 068
KAVRAM 05Hımış konutAçıklamayı oku +

Taş, kerpiç ve ahşabın birlikte kullanıldığı mesken; Safranbolu ve Beypazarı örnekleri verilmiştir.

Coğrafya s. 068
KAVRAM 06Dağınık yerleşmeAçıklamayı oku +

Kaynakta Karadeniz, engebe, bol su ve parçalı tarlalarla ilişkilendirilir.

Coğrafya s. 069
KAVRAM 07Toplu yerleşmeAçıklamayı oku +

Karasal yerler, sınırlı su ve düz araziyle açıklanır.

Coğrafya s. 069
KAVRAM 08Çizgisel yerleşmeAçıklamayı oku +

Yol veya akarsu boyunca uzanır; Düzce ve Amasya örneklenir.

Coğrafya s. 069
KAVRAM 09Dairesel yerleşmeAçıklamayı oku +

Aydın Atça kaynak örneğidir.

Coğrafya s. 069
KAVRAM 10Ekonomik sektörlerAçıklamayı oku +

Tarım, sanayi ve hizmetler ülke ekonomisinin temel sektörleri olarak sayılır.

Coğrafya s. 069

Karşılaştırma tabloları

Mesken tipleri ve kaynak örnekleri · s.68
TipMalzeme / yayılış
AhşapOrmanlık kırsal, özellikle Karadeniz
Toprakİç bölgeler; kerpiç
TaşYüksek yayla ve dağlar; kireç taşı, andezit, bazalt
HımışTaş + kerpiç + ahşap; Safranbolu-Beypazarı
Coğrafya s. 068
Yerleşme dokuları · s.69
DokuKaynak açıklaması / örnek
DağınıkKaradeniz; engebeli arazi, bol su, parçalı tarlalar
TopluKarasal yerler; sınırlı su ve düz arazi
ÇizgiselYol/akarsu boyunca; Düzce, Amasya
DaireselAydın Atça
Coğrafya s. 069

Grafik ve şemalar

Sayısal grafikler yalnız kaynakta açıkça yazılı değerlere dayanır. Diğer çizimler kavramsal şemalardır.

Türkiye ekonomisini etkileyen faktörler
Türkiye ekonomisini etkileyen faktörlerCoğrafi konum; Yer şekilleri; İklim; Nüfus. Sayısal ölçüm içermeyen kavramsal şema.Coğrafi konumYer şekilleriİklimNüfus

Kaynakta dört başlıklı nitel ilişki şemasıdır; nicel ölçüm değildir.

Coğrafya s. 069
6 açık kaynak kontrolü

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Büyükşehir belediyesi için 750 bin eşiği ve kanunla kuruluş güncel mevzuatla doğrulanmadı; kesin yürürlük hükmü değildir.

Coğrafya s. 068

cog-kontrol-188 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Sakin şehir tanımı nüfus ve dokuya indirgenmiş; üyeliğin diğer ölçütleri kaynakta yer almıyor.

Coğrafya s. 068

cog-kontrol-189 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Kent fonksiyonları birbirini dışlayan veya tek işlevli güncel sınıflandırmalar değildir; kaynak örnekleridir.

Coğrafya s. 068

cog-kontrol-190 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Yer şekilleri sütununun son satırı görsel alt kenarında kesik; okunabilen 'etkiler' dışında cümle tamamlanmadı.

Coğrafya s. 069

cog-kontrol-191 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

'Türkiye genç nüfus yapısına sahiptir' notu tarih bağımlı genellemedir; güncel nüfus istatistiği değildir.

Coğrafya s. 069

cog-kontrol-192 · Açık

Coğrafya · Kaynak / güncellik kontrolü

Toplu/dağınık doku nedenleri genelleştirilmiş; tüm yerleşmeler için zorunlu ilişki değildir.

Coğrafya s. 069

cog-kontrol-193 · Açık

Aktarım takibi · Açık kontroller