Sayfa kaynaklı konu metni
Metinler doğrudan aşağıda okunur. Köşeli parantezler okuma/kontrol notudur; kaynak sayfa numaraları korunmuştur.
Sayfa 097 · Avrupa Konseyi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
İnsan haklarının bölgesel düzeyde korunması: Avrupa'da Avrupa Konseyinde insan haklarının korunması. a) Avrupa Konseyi: 5 Mayıs 1949'da kurulmuş. Türkiye 1949'da üye olmuştur. Avrupa Konseyinin kurumsal yapısı: Bakanlar Komitesi: Siyasi karar organıdır. Üye devletlerin dışişleri bakanlarından oluşur. Parlamenter Meclis: Danışma organıdır. Yılda dört defa toplanan Meclis, esas olarak görüşme-müzakereler yaparak birçok sözleşmenin hazırlanmasında etkilidir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi üyelerini seçer. İnsan Hakları Komiseri: Yaptırım gücü bulunmamaktadır. Hazırladığı rapor, tavsiye ve görüşler insan haklarını korumak ve bu alandaki ihlalleri önlemek için devletlere bilgi sağlar. Görev süresi 6 yıl. b) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi: 1950 yılında Avrupa Konseyi üyeleri tarafından Roma'da kabul edilir. Sağladığı güvence ikincildir (insan haklarının iç hukukta korunması asıldır). Sözleşmeden yararlanabilecek olanlar: Gerçek kişiler, hükümet dışı her kuruluş veya kişi grupları sözleşme kapsamındadır. Sivil toplum örgütleri, gönüllü kuruluşlar veya hükümet dışı kuruluşlar olarak adlandırılan bütün yapılanmalar; devlet örgütü dışında tüzel kişilikleri olan dernek, vakıf, siyasi parti ve sendikalar gibi kuruluşlar. Bu açıdan kamu tüzel kişiler sözleşme kapsamında değil. Vatansızlar da bu sözleşmeden yararlanabilir. AİHS'de koruma altına alınan hak ve özgürlükler: Yaşama hakkı; işkence-insanlık dışı muamele yasağı; kölelik-zorla çalıştırma yasağı; özgürlük ve kişi güvenliği hakkı; suç ve cezaların kanuniliği; özel hayatın ve aile hayatının korunması; düşünce, vicdan, din özgürlüğü; ifade özgürlüğü; dernek kurma ve toplantı özgürlüğü; evlenme hakkı; etkili başvuru hakkı; ayrımcılık yasağı; mülkiyet hakkı; eğitim hakkı; serbest seçim hakkı; ölüm cezası yasağı; aynı suçtan ötürü iki kez yargılanma ve cezalandırılmama hakkı; borçtan dolayı özgürlüğünden yoksun bırakılma yasağı; adli hata hâlinde tazminat hakkı.
Sayfa 098 · AİHM'nin kuruluşu, yapısı ve başvuru türleri
Türkiye Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesini 1954 tarihinde onaylamıştır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin denetim sürecinde öngörülen bireysel başvuru hakkını ise 1987 yılında kabul etmiş. c) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 1. Kuruluş-konum: Avrupa Konseyinin yargı organıdır. 1959'da kurulmuştur. Merkezi Strazburg-Fransa. AİHS taraf ülkeler ile ilgilenir. 2. Mahkemenin yapısı: AİHS'ye taraf her devlet için bir yargıç olacak şekilde yapılandırılmıştır. 2024 → 47 yargıç [kaynak sayısı/tarihi]. Yargıçlar Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi tarafından, taraf devletin sunduğu 3 aday içinden tek seferliğine 9 yıllık bir süre için seçilir. 3. Mahkeme görev türleri: A) Bireysel başvurular: Gerçek veya tüzel kişiler tarafından yapılır. Başvuru için tüm iç hukuk yolları tüketilmiş olmalı ve başvuru 4 ay içinde yapılmalıdır. B) Devletler arası başvurular: Bir taraf devlet, bir diğer taraf devletin AİHS yükümlülüklerini ihlal ettiğini ileri sürebilir. AİHM kendiliğinden harekete geçemez. Yalnızca bu iki başvuru türüyle inceleme yapar. 4. Mahkemenin sürekli çalışma usulü: Devamlı görev yapan bir mahkemedir. 5. Kararların niteliği ve bağlayıcılığı: AİHM kararları taraf devletler açısından bağlayıcı. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi denetler. Kararlar sadece ilgili tarafları bağlar ama emsal niteliği taşır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin yapısı: Genel Kurul: Sadece idari görevle görevlidir. Yetkileri: Mahkeme başkan ve yardımcılarını seçmek, mahkeme içtüzüğü yapmak. Tek yargıçlı düzeni: Mahkemeye yapılan bir başvurunun kabul edilemez olduğuna veya işlemden kaldırılmasına kesin olarak karar verir. Komiteler: 3 yargıçtan oluşur. Kabul edilemezlik, kayıttan düşürülme kararları verir. Oy birliği esastır. Daireler: 7 asıl, 3 yedek yargıçtan oluşur. Tek yargıç ve komitenin herhangi bir karar veremediği durumlarda bireysel başvuruların kabul edilebilirliği hakkında karar verir. Genel yetkili karar organı.
Sayfa 099 · AİHM başvurularının koşulları ve Büyük Daire
Büyük Daire: 17 yargıçtan oluşur. Dairelerin önemi nedeniyle gönderdikleri uyuşmazlıklara ve daire kararlarına yapılan itirazlara bakar. Bakanlar Komitesi: Yürütme ve denetim organı. AİHM kararlarının infazını denetleyen yürütme organıdır. Avrupa Konseyine bağlıdır. Karar vermez, yalnızca denetler; gerektiğinde siyasi baskı oluşturur. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru: 1) Devlet başvurusu: Sözleşmeye taraf her devletin, sözleşme ve protokol hükümlerinin başka bir sözleşmeci tarafından ihlal edildiği iddiası ile mahkemeye başvurması mümkündür. 2) Bireysel başvuru: AİHS'de koruma altına alınan hak ve özgürlüklerin ihlal edilmesinden dolayı zarar gördüğünü düşünen gerçek ve tüzel kişilerin o devlete karşı AİHM'ye başvurmasıdır. Sadece sözleşmeci devlet aleyhine yapılabilir. Yurttaş olmaya gerek yoktur. Hak ihlali doğrudan ve kişisel olmalıdır. AİHM'ye başvuru şekli ve şartları: Mahkemeye başvuru ancak iç hukuk yollarının tüketilmesinden itibaren 4 ay içinde yapılmalıdır. Hem devlet başvuruları hem bireysel başvurular yazılı olarak yapılır. Başvurular AİHM başkanlığına yapılır. Başvuru posta yoluyla da yapılabilir (faks, e-mail yoluyla yapılamaz). Başvuru Avrupa Konseyi üyesi devletlerden birinin diliyle yapılabilir. Başka bir uluslararası mekanizmaya başvurulmamış olması gerekir. Bireysel başvuruda aranan diğer şartlar: Başvuranın kimliğinin açık olması; başvurunun imzalanmış olması; şikâyet edilen tarafın sözleşmeye taraf olması; başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmaması; başvurunun daha önce incelenip karara bağlanmamış olması; başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmaması [tekrar]; başvurunun sözleşmede tanınan hak ve özgürlüklerle ilgili olması; başvurunun hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olmaması. Bu şartları taşımayanlar ön koşul yönünden reddedilir.