Sayfa kaynaklı konu metni
Metinler doğrudan aşağıda okunur. Köşeli parantezler okuma/kontrol notudur; kaynak sayfa numaraları korunmuştur.
Sayfa 059 · Değiştirilemeyen hükümler, laiklik ve milliyetçilik
1982 Anayasası'nın Değiştirilemeyecek Hükümleri 1. madde: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir. Yan not: '(1921'den beri)' [kaynak notu; tarihsel doğrulama gerekli]. 2. madde: T.C., toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içerisinde; Atatürk milliyetçiliğine bağlı, insan haklarına saygılı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, laik, sosyal, demokratik hukuk devleti. 3. madde: Türkiye Devleti'nin ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütün olduğu (üniter devlet); bayrağın şeklinin kanunda gösterilen ay yıldızlı al bayrak olduğu; resmî dilin Türkçe olduğu; millî marşın İstiklal Marşı olduğu; başkentin Ankara olduğu ifade olunur. 4. madde: İlk üç madde değiştirilemez, değiştirilmesi dahi teklif edilemez. Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu, 1924–1961–1982 anayasalarının ortak değiştirilemeyecek hükmüdür. Laik devlet: Resmî bir devlet dininin olmaması; devlet hukuk sisteminin ve yönetiminin din kurallarına bağlı olmaması; herkesin din ve vicdan hürriyetine sahip olması; herkesin ibadet hürriyetine sahip olması. Kutu notu: Laik devlette mutlak ve sınırsız olan din ve vicdan özgürlüğüdür. İbadet hürriyeti mutlak ve sınırsız değildir. Diyanet İşleri Başkanlığı, Cumhurbaşkanlığına bağlı çalışan bir anayasal kuruluştur. Atatürk milliyetçiliğine bağlı devlet: 1924 Anayasası'nın 1937 yılında yapılan değişikliğiyle anayasada milliyetçilik ilkesine ilk kez yer verilmiştir. Anayasalarımızda yer alan milliyetçilik ilkesi tablosu: 1924 Anayasası: Milliyetçilik. 1961 Anayasası: Millî Devlet. 1982 Anayasası: Atatürk milliyetçiliği. Atatürk milliyetçiliği sübjektif milliyetçilik anlayışını benimser. Atatürk milliyetçiliği ile doğrudan ilgili olan anayasal maddeler şunlardır: Devletin dili Türkçedir. Anayasanın 66. maddesi: Türk Devleti'ne vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk'tür.
Sayfa 060 · Sosyal devlet ve hukuk devleti
Sosyal devlet: Ekonomik ve toplumsal yönden yurttaşlarının tümüyle ilgilenen, onların yaşam düzeyi, sosyal güvenliği gibi konularla gerekli önlemleri alan, vatandaşlarına asgari bir yaşama standardı getiren devlet modelidir. Amaçları: Sosyal ve ekonomik refahı sağlamak; işsizliği önlemek; çalışma şartlarını iyileştirmek; fırsat eşitliğini sağlamak; millî geliri adaletli bir şekilde dağıtmak. Araçları: Vergilendirme; planlama; sosyal ve ekonomik haklara yer verme. Devletleştirme: Kamu hizmeti taşıyan özel teşebbüslerin ve işletmelerin, kamu yararının zorunlu kıldığı hâllerde devletin tasarrufu altına alınmasıdır. Kamulaştırma: Kamu hizmetini yürütebilmek için özel mülkiyette bulunan taşınmazın kamu yararı amacıyla, sahibinin isteğine bakılmaksızın, bedeli ödenerek kamu mülkiyetine geçirilmesidir. Kamulaştırma bedeli peşin ödenir ama bazı projelerde taksitlere bölünebilir. Bu projeler: Tarım reformu; büyük enerji ve sulama projeleri; iskân projeleri; yeni ormanların yetiştirilmesi; kıyıların korunması ve turizm amaçlı kamulaştırmalar. Not: Kamulaştırma, istimlak ile istimval karıştırılmamalıdır. İstimval, olağanüstü durumlarda devletin özel mülkiyette bulunan taşınır mallara geçici olarak el koymasıdır. Hukuk devleti: Yargı bağımsız, yargılamalar alenidir. Yasama, yürütme ve idari işlemlerin yargısal denetime tabi olması. Kanuni hâkim güvencesi: Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkeme dışında başka bir mercide yargılanamaz. Kuvvetler ayrılığı ilkesinin benimsenmiş olması. Temel hak ve hürriyetlerin tanınmış ve güvence altına alınmış olması. Anayasanın üstün ve bağlayıcı olması. Adil yargılanma hakkı: Herkesin iddia ve savunma hakkının olması. Hukukun genel ilkelerine bağlılık.