Sayfa kaynaklı konu metni
Metinler doğrudan aşağıda okunur. Köşeli parantezler okuma/kontrol notudur; kaynak sayfa numaraları korunmuştur.
Sayfa 061 · Demokratik devlet, seçim ilkeleri ve YSK
Demokratik devlet: Halkın kendi kendini yönetmesi olup dayanağını şu unsurlardan alır: Millî egemenlik, eşitlik, özgürlük, çok seslilik, seçimlerin düzenli yapılması. 1) Seçim ilkeleri Genel oy ilkesi: Irk, din, dil, mezhep ve cinsiyet ayrımı gözetmeksizin herkesin oy kullanabilmesi. Eşit oy ilkesi: Her seçmenin bir tek oy hakkına sahip olmasıdır. Gizli oy, açık sayım ilkesi: 1950'de uygulanır. Tek dereceli seçim ilkesi: Temsilcilerin araya başka bir seçmen koymadan doğrudan temsilcilerini seçmeleridir. 1946'da gelmiş. Serbest oy: Seçmenin oyunu özgür iradesi ile verebilmesidir. Kutu notu: 1982 Anayasası'nın 1987 değişikliği ile oy kullanma yasal zorunluluk hâline gelmiştir. Seçimlerin yargı organlarının denetiminde yapılması. Seçimlerin yargısını gerçekleştiren organ Yüksek Seçim Kuruludur. Oy kullanabilecekler: T.C. vatandaşı olmak; 18 yaşını doldurmak; seçmen kütüklerine kayıtlı olmak. Oy kullanamayacaklar: Silah altındaki er/erbaş; askerî öğrenciler; mümeyyiz olmayanlar; hükümlüler (kasıtlı suçlar). Not: Cezaevlerinde bulunan tutuklu kişiler seçimlerde oy kullanabilir. Taksirli suçtan hüküm giyenler de oy kullanabilir. 2) Yüksek Seçim Kurulu: Ahmet Yener [kaynakta yazılı kişi adı; güncelliği doğrulanmadı]. Seçimlerin başlamasından bitimine kadar seçimlerin düzen içinde yürütülmesini, seçim yolsuzluklarını ve itirazları inceleyen ve kesin karara bağlayan kurumdur. 7 asıl + 4 yedek = 11 üye. 6'sı Yargıtay, 5'i Danıştay [şemada 'seçer' ifadesi var; ilişkiyi resmî metinle kontrol edin]. Kendi üyeleri arasından başkan seçer. YSK Anayasa'nın yasama bölümünde düzenlenir. Yüksek mahkeme değil. YSK'nin bütün kararlarına yargı yolu kapalı.
Sayfa 062 · YSK görevleri, genel seçim ve ara seçim
YSK'nin görev ve yetkileri: İl ve seçim kurullarının oluşmasını sağlamak. Seçimle ilgili yolsuzluk, şikâyet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama. Adaylığa ilişkin itirazları karara bağlama. YSK genel seçim, ara seçim, yerel seçim, referandum ve Cumhurbaşkanı seçiminde görevlidir. 3. Seçim türleri a) Genel seçim: Anayasa'da 2017 yılında yapılan değişiklikle birlikte genel seçimler 5 yılda bir yapılır. 5 yılda bir 600 milletvekili seçilir. 2017 Anayasa değişikliğine göre TBMM milletvekili seçimleri ve Cumhurbaşkanı seçimleri birlikte yapılır. Seçimlerin yenilenmesi: Genel seçimler 5 yılda bir yapılır ama bazen 5 yıl dolmadan seçimler yenilenebilir. Seçimleri yenileyebilecek yetkili organ ve kişiler: a) TBMM: Meclis üye tam sayısının beşte üçü çoğunluğu (360). b) Cumhurbaşkanı: Sebep veya gerekçe göstermek zorunda değildir. Karar alınırsa 48 saat içinde Resmî Gazete'de yayımlanır. Kararın alınmasından sonra gelen 60. günü takip eden ilk pazar günü yapılır. Seçimlerin ertelenmesi: Savaş sebebi ile genel seçimler TBMM tarafından 1 yıllığına ertelenip geriye bırakılabilir. b) Ara seçim: TBMM üyeliklerinde boşalma olması durumunda boşalan üyeliklerin doldurulması amacıyla yapılan seçim türüdür. Bir yasama döneminde kural olarak ara seçim bir kez yapılır. Genel seçimlerden 30 ay geçmedikçe ara seçim yapılamaz. Genel seçimlere 1 yıl kala ara seçim yapılmaz. Şema: 2020–2025 ara seçim dönemi örneği. İlk 30 ay istisnası: %5'lik boşalma; bir ilin seçim çevresi kalmaması. Son 1 yıl istisnası: Bir ilin seçim çevresinin kalmaması. Ara seçime karar veren TBMM. Ara seçim 90 gün sonraki ilk pazar günü yapılır.