Sayfa kaynaklı konu metni
Metinler doğrudan aşağıda okunur. Köşeli parantezler okuma/kontrol notudur; kaynak sayfa numaraları korunmuştur.
Sayfa 085 · Hiyerarşi, kanunsuz emir ve idari vesayet
Hiyerarşi: Olağan bir yetki olup yasal dayanağa ihtiyaç yok. Bir örgüt içinde çalışan kişilerin alttan üste doğru ast-üst ilişkisi içerisinde birbirlerine bağlanmalarıdır. Hem hukukilik hem yerindelik denetimi gerçekleşir. Hiyerarşi emir ve talimat yetkisi içerir. Amir astların statülerine ilişkin birtakım yetkileri kullanabilir. Amir astın yerine geçerek işlem yapamaz. Kanunsuz emir: Ast, emrin yönetmelik, tüzük, kanun ve anayasaya aykırı olduğunu görür ise üstüne bildirir. Üst emrinde yazılı olarak ısrar ederse ast emri yerine getirmek zorundadır. Emir bir suç teşkil ediyorsa emir kesinlikle uygulanmaz. Eğer uygulanırsa üst ve ast birlikte sorumlu olurlar. Hiyerarşik amirler tablosu: Merkezî yönetim: Cumhurbaşkanı, bakan, vali, kaymakam. Mahallî teşkilat: Vali, belediye başkanı, muhtar. Alt ek: Sadece idari vesayet açısından denetler [bağlantısı şemada açık değil]. Not: Merkez teşkilatının en üst hiyerarşik amiri Cumhurbaşkanıdır. Kamu hizmeti içerisindeki en üst hiyerarşik amir ise bakandır. İdari vesayet: Kanunda öngörülmüş durumlarda merkezî idarenin yerinden yönetim kuruluşlarının işlemleri ve organları üzerinde sahip olduğu sınırlı bir denetim yetkisidir. Ayrıksı bir yetki olup mutlaka kanuna dayanmalı. Merkezî idare yerinden yönetim kuruluşlarını denetler ya da idari vesayet, kanunun öngördüğü sınırlar içerisinde iki ayrı kamu tüzel kişisi arasında olur. İdari vesayette sadece hukukilik denetimi vardır. İdari vesayet denetimi organlar ve işlemler üzerinde olur. Not: Belediye başkanı ve valiyi görevden uzaklaştırma yetkili organ İçişleri Bakanlığıdır. Fakat görevden alan organ Danıştaydır [kaynak ifadesi]. Aynı tüzel kişilikteki üst makamların alt makamlara emir ve talimat verme yetkisini içeren hukuki bağ → Hiyerarşik denetim. Merkezî yönetim kuruluşlarının idarenin bütünlüğünü sağlamak amacı ile yerinden yönetim kuruluşları üzerinde sahip olduğu denetim yetkisine idari vesayet denir.
Sayfa 086 · Kamu tüzel kişiliği ve idarenin yetkileri
Kamu tüzel kişiliği: Kanunla veya Cumhurbaşkanı kararnamesi ile kuruluyorsa; üstün ve ayrıcalıklı yetkilerle donatılmış ise; karar yetkisine sahip ise; malları kamu malı ise; geliri kamu geliri ise ve personeli kamu personeli ise kamu tüzel kişisidir. Kamu tüzel kişiliği olan kuruluşlar Anayasada kamu tüzel kişiliği belirtilenler: Üniversiteler; TRT; odalar, barolar gibi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları; Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu; il özel idareleri; belediyeler; köy idareleri. Kanun ile kamu tüzel kişiliği belirtilenler: SPK; RTÜK; BDDK; YÖK; TÜBİTAK; Savunma ve Sanayi Bakanlığı [kaynakta böyle yazılı]; Orman Genel Müdürlüğü; Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü. Not: YÖK ve RTÜK anayasal kuruluşlar olmasına rağmen tüzel kişiliklerini kanundan almışlardır. Diyanet İşleri Başkanlığı Anayasada Cumhurbaşkanına bağlı bir kuruluş olarak düzenlenmiştir. Kamu tüzel kişiliği yok. Kamu tüzel kişiliği olmayan kuruluşlar: DDK; bakanlıklar; Millî Güvenlik Kurulu; Genelkurmay Başkanlığı; Millî İstihbarat [kısaltılmış kurum adı]; Emniyet Genel Müdürlüğü; Jandarma [aynı işaretiyle genel müdürlük satırına bağlanmış, tam adı yazılı değil]; Sahil Güvenlik Komutanlığı; Diyanet İşleri Başkanlığı; Gelir İdaresi Başkanlığı; Yüksek Seçim Kurulu; HSYK; Anayasa Mahkemesi; Yargıtay; Danıştay; Uyuşmazlık Mahkemesi; Bölge İdare Mahkemesi; Sayıştay; merkez teşkilatı; taşra teşkilatı. İdarenin sahip olduğu yetkiler: Düzenleme yapma yetkisi: Cumhurbaşkanı kararnamesi ve yönetmelik, genelge, yönerge gibi düzenleyici işlemler yapma yetkisidir. Yaptırım uygulama yetkisi: İdarenin kendi elinde aldığı kararları uygulama yetkisidir.