Konu anlatımı
Dağların uzanışı ve kıyı üzerindeki etkileri
TÜRKİYE'NİN DAĞLARI Ülkemiz Alp–Himalaya dağ kuşağı üzerinde yer alır. Dağların yükseltisi fazladır. Levhaların güney–kuzey yönlü sıkıştırmasına bağlı olarak dağlar genel olarak doğu–batı doğrultulu uzanır. Dağların uzanışının etkileri: Dağlar kıyıya paralel ise: - Nemli hava iç kesimlere sokulamaz. - Kıyı ile iç kesimdeki kentler arasında iklim farklılığı fazla olur. - Yıllık yağış miktarı daha fazla olur. - Orman örtüsü daha gür olur. - Ulaşım iç kesimlerde zordur. - Limanların hinterlandı dar olur. - Kıta sahanlığı dar olur. - Dalga aşındırma şekilleri fazla olur. - Delta ovası oluşumu zordur. - Kıyı şeridi sade olur. - Koy, körfez, yarımada, ada, doğal liman az olur. - Boyuna kıyı tipi özelliği görülür. Dağlar kıyıya dik ise: - Nemli hava iç kesimlere sokulabilir. - Kıyı ile iç kesimdeki kentler arasında iklim farklılığı az olur. - Yıllık yağış miktarı daha az olur. - Orman örtüsü daha seyrek olur. - Ulaşım iç kesimlerde kolaydır. - Limanların hinterlandı geniş olur. - Kıta sahanlığı geniş olur. - Dalga birikim şekilleri fazla olur. - Delta ovası oluşumu kolaydır. - Kıyı şeridi girintili çıkıntılı olur. - Koy, körfez, yarımada, ada, doğal liman sayısı fazla olur. - Enine kıyı tipi özelliği görülür.
Kıvrım, volkanik ve kırık dağlar
KIVRIM DAĞLAR Harita etiketleri: Yıldız; Koru; Samanlı; Küre; Bolu–Ilgaz; Köroğlu; Sündiken; Canik; Giresun; Zigana; Soğanlı; Rize; Kaçkar; Mescit; Allahuekber; Çimen; Kop; Mercan; Tecer; Hınzır; Barla; Sultan; Akdağ; Beydağ; Geyik; Bolkar; Aladağ; Tahtalı; Binboğa; Malatya; 'Mostar' [etiket okuması doğrulanmalı]; Sason; Hakkari. - Alp–Himalaya dağ sistemi etkisiyle dağlar doğu–batı yönlü uzanır. - III. Jeolojik Zaman. - Batıdan doğuya doğru gidildikçe yükseltisi artar. - Yükseltisi 2000 metre üzerinde bulunan dağlarda buzullara rastlanır. VOLKANİK DAĞLAR Harita etiketleri: Kula; Meke; Karadağ; Karaca; Hasan; Melendiz; Erciyes; Karaca [Güneydoğu]; Nemrut; Süphan; Tendürek; Ağrı. - Türkiye'nin ilk jeoparkı Manisa Kula çevresindeki volkanik alandır. En genç oluşumlu. - Uludağ batolit örneğidir. - Güneydoğu Anadolu'da yer alan Karacadağ, kalkan şekli olan dağına örnektir. - Etraflarında verimli topraklar ve maden yatakları bulunur. KIRIK DAĞLAR Harita etiketleri: Kaz; Madra; Yunt; Bozdağ; Aydın; Menteşe; Amanos (Nur). - Ege Bölgesi'nde yaygındır. - Bu alanlar kaplıca alanlarıdır. - Menteşe ve Amanos dağları diğerlerinden farklı olarak kıyıya paralel bir şekilde uzanır.
Horst–graben, kalkan volkan ve batolit
Dağlar ile ilgili notlar: Ege'deki dağlar birer horsttur. Aynı zamanda aralarında birer graben alanları bulunur. Şemada solda Horst (Dağlar): Kaz; Madra; Yunt; Boz; Aydın; Menteşe. Sağda Graben (Ovalar): Edremit; Bakırçay; Gediz; Küçük Menderes; Büyük Menderes. Kesit şemasında yüksek alan horst, alçak alan graben olarak gösterilmiştir. Oklar dağ sıraları arasındaki çöküntü alanlarını gösterir; bire bir aynı satırda eşleştirme tablosu değildir. Hatay'da Amanos Dağları horst iken Amik Ovası grabendir. Karacadağ (Kalkan Volkan): En yayvan volkan konisidir. Kapladığı alan çok geniştir. Oluşum bakımından tektir. Kula volkanları: Çok sayıda tüf ve lav tepelerinden oluşmaktadır. En genç oluşumlu volkanik dağlardır. Bursa Uludağ iç püskürük bir kütledir. Buna batolit denir. Yer altında soğuma ile oluşan granit bir kayaçtır. Kıvrılma kesitinde yukarı kıvrım antiklinal, aşağı kıvrım senklinal olarak etiketlidir. Alp orojenezine bağlı olarak kıvrılmayla oluşan en önemli dağlık sıra kuzeyde Kuzey Anadolu Dağları, güneyde Toros Dağları. Doğu–batı yönlü uzanış gösteren bu dağlar kıyıya paralel uzanış göstermektedir.