Konu anlatımı
Ovalar, delta oluşumu ve kıyı ovaları
TÜRKİYE'NİN OVALARI Çevresine göre alçakta kalan geniş düzlüklerdir. Türkiye dağlık ve engebeli olduğundan ovalık alanlar geniş yer tutmaz. Ovalar ülkemizde yerleşme, tarım, sanayi tesisleri ve turizm faaliyetleri olarak değerlendirilmektedir. Ovalar oluşum yerlerine göre: Kıyı ovaları; iç ovalar. İç ovalar: Tektonik, karstik, volkanik. Kıyı ovaları: Akarsuların denize döküldükleri yerlerde taşıdıkları malzemeyi biriktirmesiyle kıyı bölgelerimizde oluşan delta ovalarımızdır. Delta ovalarının oluşması için: - Akarsuların bol alüvyon taşıması. - Kıyı derinliğinin az olması. - Kıyıda güçlü dalga ve akıntıların olmaması. - Gelgitin etkili olmaması gerekmektedir. Dağların kıyıya paralel ve kıyının hemen gerisinde uzandığı yerlerde delta ovası oluşmazken, dağların denize dik uzandığı yerlerde delta ovası kolay oluşmaktadır. Delta ovaları akarsuların farklı iklim alanlarından taşıdıkları toprakları biriktirmesiyle oluştuğu için verimli alanlardır. Delta ovaları haritasının etiketleri: Meriç; Bafra; Çarşamba; Bakırçay (Dikili); Gediz (Menemen); Küçük Menderes (Selçuk); Büyük Menderes (Balat); Silifke; Çukurova.
Menderes deltaları ve tektonik ovalar
Küçük Menderes Deltası (Selçuk Ovası): Küçük Menderes'in denize döküldüğü yerde oluşmuştur. Bu nehrin getirdiği alüvyonların denizi doldurmasıyla bir liman şehri olan tarihî Efes şehri kıyıdan içerilerde kalmış, bunun neticesinde liman şehri önemini yitirmiş. Büyük Menderes Deltası (Balat Ovası): Büyük Menderes'in denize döküldüğü yerde oluşmuştur. Bu nehrin getirdiği alüvyonların denizi doldurmasıyla bir liman şehri olan tarihî Milet şehri kıyıdan içerilerde kalmış, bunun neticesinde önemini yitirmiş. Ayrıca bu nehrin getirdiği alüvyonların bir koyun önünü tıkamasıyla bugünkü Çamiçi (Bafa) Gölü oluşmuştur. İç ovalar: a) Tektonik ovalar: Fay hatları üzerinde çökmeler sonucunda oluşan ovalardır. Tektonik ovalar haritası etiketleri: Soma–Bergama–Kırkağaç; Manisa–Turgutlu; Akhisar–Salihli–Alaşehir; Torbalı–Tire–Ödemiş; Söke–Koçarlı–Sarayköy; Aydın–Nazilli; Sapanca; Adapazarı; Düzce; Bolu; Kurşunlu–Çerkeş; Tosya; Merzifon–Suluova–Taşova; Ladik; Erbaa–Niksar; Suşehri; Erzincan; Erzurum; Pasinler; Ağrı; Iğdır; Muş; Karlıova; Göynük; Malatya; Elazığ; Adıyaman; Maraş; Amik Ovası. KAF üzerindeki ovalar: Marmara Bölgesi'nden Karlıova yakınlarına kadar uzanırlar. DAF üzerindeki ovalar: Nur Dağlarının eteklerinden Van Gölünün kuzeyine kadar uzanır. BAF üzerindeki ovalar: Ege'de graben sahaları üzerinde doğu–batı uzantılı olarak yer alır.
Karstik ve volkanik ovalar, dağ eteği ve kıyı düzlüğü
b) Karstik ovalar: Karstik ovalar Akdeniz Bölgesi'nde yoğun. Kalker, jips, kaya tuzu gibi suda eriyebilen kayaçların bulunduğu alanlarda oluşur. Karstik ovalar haritası: Tavas; Muğla; Acıpayam; Tefenni; Elmalı; Burdur; Isparta; Kestel; Gembos; Korkuteli. c) Volkanik ovalar: Yeryüzüne çıkan lavların tektonik çukurları doldurmasıyla meydana gelen ovalardır. Volkanik ovalar haritası: Kayseri; Develi; Ardahan; Erzurum; Çaldıran; Muradiye. Akarsuyun taşıdığı materyali dağ eteğinde biriktirmesiyle 'dağ eteği ovası': Bursa–Erzin. Akarsuyun taşıdığı materyali kıyının hemen gerisinde biriktirmesiyle 'kıyı düzlüğü ovası': Antalya–Asi.