Konu anlatımı
Yer şekillerini oluşturan iç kuvvetler
TÜRKİYE'NİN YER ŞEKİLLERİ Yer şekillerini oluşturan kuvvetler 1) İç kuvvetler: Orojenez: Dağ oluşumu. Epirojenez: Kıta oluşumu. Türkiye'de yaşanan epirojenez olaylarının sonucunda: - Anadolu yarımadası yükselmektedir. - Karadeniz–Akdeniz alçalmaktadır. - Çukurova ve Trakya çökmektedir. - Batı Anadolu ve Ege Denizi çökmektedir. - İstanbul ve Çanakkale Boğazları epirojenez ile yaşanan çökme sonucunda açılmıştır. Volkanizma: Ülkemizde jeolojik yapı olarak volkanik araziler yaygın olmakla beraber aktif yanardağ bulunmamaktadır. Yüzey–derinlik volkanizması olarak ikiye ayrılır. Derinlik volkanizmasının örneği Bursa–Uludağ. Yüzey volkanizması sonucunda ise volkan konileri oluşmuştur. Volkan konilerinin üst kısmının basınçla havaya uçması sonucu krater oluşur. Volkanik arazilerin dağılışı haritasının etiketleri: Biga Yarımadası; Uludağ çevresi; Kazdağı çevresi; Afyon çevresi; Göller yöresi; Köroğlu Dağları çevresi; Erciyes; Hasan Dağı; Karacadağ–Karadağ; Erzurum/Kars çevresi; Van Gölü çevresi; Mardin–Karacadağ; Hatay–Hassa.
Faylar, dış kuvvetler ve ilk jeolojik zamanlar
Depremler (Seizma): Anadolu'nun kıtalar tarafından sıkıştırılması sonucunda üç büyük fay oluşturur. Bunlar: - Kuzey Anadolu Fayı: Bingöl'den başlar, Saros'a kadar. - Doğu Anadolu Fayı: Bingöl'den Hatay'a kadar. - Batı Anadolu Fayı: Ege'de. Şematik haritada KAF, DAF ve BAF etiketleri gösterilir. 2) Dış kuvvetler: Kaynağını atmosferdeki hava olaylarından alan kuvvetlere denir. - En etkili olan dış kuvvet akarsulardır. - Kurak–yarı kurak bölgelerde en etkili dış kuvvet rüzgârdır. - Kıyıların şekillenmesinde en büyük pay dalga–akıntılara ait. - Karstik sahalarda yer altı suları etkilidir. - Buzullar Türkiye'nin şekillenmesinde en az etkili dış kuvvet. Türkiye'de jeolojik zamanlar: I. Jeolojik Zaman (Paleozoik): Taş kömürü yatakları oluşmuştur. Masif alanlar oluşmuştur. Masif alanlar haritası etiketleri: Yıldız Dağları masifi; Biga; Daday; Tokat; Kırşehir; Saruhan masifi; Alanya–Anamur; Mardin masifi; Bingöl–Bitlis masifi; Ardahan. II. Jeolojik Zaman (Mezozoik): Tortulanma dönemidir. Tetis Okyanusu oluşmuştur. Alp–Himalaya hazırlık dönemidir.
Tersiyer, Kuaterner ve genç oluşumlu Türkiye
III. Jeolojik Zaman (Senozoik) A) Tersiyer: - Alp–Himalaya dağ sistemi oluşmuştur. - Kuzey Anadolu Dağları, Toros Dağları, Karasu–Aras Dağları oluşmuş. - Madenlerin büyük kısmı oluşmuştur (linyit, tuz, petrol, bor…). - Volkanik olaylar yaşanmıştır. - Türkiye arazisinin büyük kısmı oluşmuştur. - Ana fay kuşakları oluşmuştur. B) Kuaterner: - Ege–Marmara denizleri oluşmuştur. - İstanbul ve Çanakkale boğazları oluşmuştur. - Anadolu toptan yükseldi. - Anadolu 4 kez buzullaştı. - Delta ovaları oluşmuştur. - Kıbrıs Anadolu'dan kopmuş ve bir ada hâline gelmiştir. Türkiye genç oluşumlu olduğundan sıklıkla depremlere rastlanır. Tektonik hareketler Anadolu'da dağların doğu–batı doğrultulu uzanması, yükseltilerinin artması, sıcak su kaynaklarının fazla olması ve volkanik arazilerin yaygın olmasına neden olmuştur.