Sayfa kaynaklı konu metni
Metinler doğrudan aşağıda okunur. Köşeli parantezler okuma/kontrol notudur; kaynak sayfa numaraları korunmuştur.
Sayfa 080 · Tahkim, Anayasa Mahkemesi ve anayasa değişikliği
Tahkim: Kanunun izin verdiği hâllerde uyuşmazlığa düşen tarafların aralarında anlaşarak söz konusu uyuşmazlığın çözümünü mahkeme yerine hakem adı verilen özel kişilere bırakmaları ve uyuşmazlığın hakemler tarafından kesin ve bağlayıcı bir şekilde çözülmesidir. Tahkim sonucunda hakemlerin kararları kesindir. Anayasa Mahkemesi: 15 asıl üye → 12 yıllığına seçilir. TBMM (3), Cumhurbaşkanı (12). Başkan ve başkan vekili → 4 yıllığına seçilir. Not: Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi bittikten sonra tekrar üyelik yapamazlar. Başkan ve başkan vekilleri tekrar seçilebilir. Anayasa Mahkemesinin yapısı: Bölümler: Başkan vekilleri + 4 üye → bireysel başvuru (2010'da geldi). İç hukuk yolları tükenince 30 gün içinde başvurulur. Bireysel başvuru hakkı temel hak ve hürriyetlerin ihlali konusunda yapılır. Genel Kurul: Anayasa Mahkemesi Başkanı + 10 üye; 2/3'ü: Siyasi partilerin kapatılması. İptal davalarına bakmak; Yüce Divana ilişkin yargılama yapmak. Not: Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren 30 gün içinde yapılması. Anayasa değişiklikleri usulü: Anayasa değişikliği yapmak zor olup özel ve nitelikli çoğunluklar aranmaktadır. Meclis üye tam sayısının 1/3 yazılı teklifi ile görüşme yapılır. İvedilikle görüşülmez. İki defa görüşülür. İlk görüşme ile ikinci görüşme arası 48 saat serinleme. 360 oy ile 399 oy arasında alınırsa (3/5 ile 2/3 arası): Halkoylaması; geri gönderme. 400 oy veya daha fazla alınırsa (2/3): Halkoylaması (isterse); onay; geri gönderme (isterse). Anayasa değişiklikleri Mecliste gizli oylama ile yapılır. Cumhurbaşkanı Anayasa değişikliğini halkoyuna sunarsa halkoyu 60 gün sonraki ilk pazar günü yapılır. Anayasa değişikliğinin Cumhurbaşkanı tarafından onaylama ve halkoyuna sunma yetkisi ilk kez 1982 Anayasası'nda getirilmiştir.
Sayfa 081 · Norm denetimi, Yüce Divan ve AYM kararları
Norm Denetimi Soyut norm denetimi (iptal davası): 1) Anayasa değişikliği: Şekil açısından → Cumhurbaşkanı, 1/5 milletvekili → 10 gün. 2) Kanunlar: Şekil açısından → Cumhurbaşkanı, 1/5 milletvekili → 10 gün. Esas açısından → Cumhurbaşkanı, 1/5 milletvekili, en fazla üyeye sahip iki siyasi parti → 60 gün. 3) CBK: Şekil ve esas açısından → Cumhurbaşkanı; 1/5 milletvekili; en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu → 60 gün. 4) İçtüzük: Şekil ve esas açısından → Cumhurbaşkanı, 1/5 milletvekili, en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu dava açar → 60 gün. Somut norm denetimi (itiraz/defi yolu): Sadece kanunlar ve CBK konu olabilir. Sadece esas. Davaya bakan mahkeme açar. Bakılmakta olan davada uygulanmakta olan bir norm olacak. Hâkim kendiliğinden veya taraflardan birinin iddiası üzerine Anayasa Mahkemesine başvurur. 5 ay içinde sonuçlanır. Not: Anayasa Mahkemesi esastan görüp reddetmişse yeniden inceleme başvurusu 10 yıl geçmedikçe yapılamaz. Yüce Divan sıfatıyla yargılanabilecekler: Cumhurbaşkanı; Cumhurbaşkanı yardımcıları; bakanlar (Meclis soruşturması ile); yüksek yargı mensupları; Sayıştay başkan ve üyeleri; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcı ve vekili; HSK üyeleri; Meclis başkanı; Genelkurmay Başkanı; hava, deniz, kara kuvvet komutanları. Kenar notu: 600'ün 1/5'i = 120. Anayasa Mahkemesi kararlarının özellikleri: Herkesi bağlar. Geçmişe yürümez. Hepsi gerekçelidir. Kesindir (istisnası: Yüce Divan adıyla vermiş olduğu yargılamalara itiraz edilebilir). Resmî Gazete'de yayımlanır. İptal kararlarının yürürlüğe girişini 1 yılı geçmeme şartıyla erteleyebilir. Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi olan normlar: CBK; TBMM içtüzüğü; Anayasa değişiklikleri, kanunlar; yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin Meclis kararları.