Karagöz

• Karagöz ve Hacivat taklide ve karşılıklı konuşmaya dayanan, iki boyutlu tasvirlerle bir perdede oynatılan gölge oyunudur.

• Karagöz oynatıcısına kurgusal, hayalbaz, HAYALCİ denir.

• Oyunda konuşmaların değişmesi baş hareketleriyle yapılır. Oyun meydanına Şeyh Küşteri denilir.

• Yardımcıları

• Çırak:…………………………

• Yardak: Yardak, Karagöz oynatan Hayâlî’nin yardımcısına verilen isimdir. Hayâlî’nin çırağıdır, zaman zaman şarkı türkü söyler, yardak zaman içinde sanatı ustasından öğrenir ve zamanı gelince yine ustası tarafından Hayâlî olarak ilan edilir

• Dayrezen: …………………

• Sandıkkar:…………………….

• Ramazan ayında ilk bölüme Mandıra, son bölüme Meyhane denir.

• Karagöz Oyunları;

• Sünnet Çeşme

• Pehlivanlar

• Ferhat ile Şirin

• Tahir ile Zühre

• Kanlı Kavak

• Cincilik

• Hain Kahya

.Sahte Esirci .Leyle ile Mecnun .Kanlı Niğar .Ters Evlenme

• Eksen kişiler: Hacivat ve Karagöz

• İstanbul Ağzı Konuşanlar: Çelebi, Tiryaki

• Anadolu Kişiler : Laz, Kayserili, Kürt, Kastamonulu

• Eğlendirici kişiler: köçek, çengi, cambaz, hokkabaz

• Kabadayı ve sarhoşlar : Tuzsuz Deli Bekir, Sarhoş, Matiz

Hacivat: Yukarıya doğru kıvrık sivri bir sakalı olan karakter, kurnaz, içten pazarlıklı bir tiptir. Eğitim almış olduğu bellidir ve her konuda iyi kötü bilgi sahibidir. Herkesin nabzına göre şerbet verir. Karagöze göre daha kültürlü, aklı başında ve güvenilir bir tiptir. Arapça ve Farsça sözcükleri sıkça araya sokuşturduğu süslü bir dille konuşur. Bu nedenle Karagöz onun dediklerini çoğu zaman anlamaz ya da anlamazlıktan gelir. Karagöz: Saçı olmayan başına “ışkırlak” adı verilen şapka giymektedir. Hiçbir zaman işleri düzgün gitmemiş ve gitmeyen karakter eğitim almamış cahil bir kişidir. Hacivat'ın ona bulduğu geçici işlerde çalışır. İçi dışı bir, olduğu gibi görünen, tepkilerini çabuk açığa vuran bir halk adamıdır. Halkın sağduyusunu temsil etmektedir. Merttir, cesurdur bu yüzden başı sürekli beladadır. Meraklı, patavatsız ve açık saçık konuşur. Bazen hile yaparak diğerlerini kandırmaya çalışır. Karısı ile sürekli didişir.

• ÇELEBİ; İstanbul ağzı ile kusursuz bir Türkçe konuşur. Bazı oyunlarda zengin bir bey, bazı oyunlarda bir mirasyedi, bazı oyunlarda ise zevk düĢkünü bir çapkındır. Nazik ve çıtkırıldım bir tiptir. Elinde şemsiye, çiçek demeti ya da baston olan değişik Çelebi tasvirleri vardır.

• BEBERUHİ: Altıkulaç Beberuhi lakabıyla anılır. Yaşı büyük aklı küçük idiot bir tiptir.

• TUZSUZ DELİ BEKİR: Bir elinde içki şişesi, bir elinde tabanca ya da kama vardır. Olayların karmaşıklaştığı anda gelip kaba kuvvetle olayı çözer.

• MATİZ: Matiz çingenece sarhoş demektir. Matiz, zeybek, efe, sarhoş, külhanbeyi tiplerinin hepsi yaklaşık olarak aynı tiplerdir.

• TİRYAKİ: Afyon yutup pineklemekle ömür geçiren, olayın en can alıcı yerinde uyuklayan bir tiptir. (Nokra çelebi)

• Asıl adı “Himmet Dayı” veya “Himmet Ağa” olan bu iri yarı adamın mesleği odunculuktur ve işareti elindeki baltasıdır. Kaba saba bir adamdır ve bölge şivesiyle konuşur.

• ACEM: Halıcılıkla uğraşan zengin İranlı tipleme.

• GİRİŞ ( Mukaddime) : Hacivat semai söyleyerek sahneye girer ve Off ! Hay Hak diyerek perde gazeli okur.

• Allah ve devrin padişahı övülür.

• …. Diyelim, bu gece de işimizi Mevlam rast getire !.. Yar bana bir eğlence… Aman, yar bana bir eğlence

• MUHAVERE ( Söyleşme) : Hacivat'ın "Vay Karagöz'üm, benim iki gözüm merhaba." sözü ile başlayıp parçanın sonuna kadar devam eden kısımdır. Asıl oyunun konusu ile ilgili değildir. Karagöz, muhavereyi devrin şartlarına göre güncel konularla da süsleyerek seyirciye sunar

• FASIL (Oyun):

• BİTİŞ: perdeyi karagöz kapatır

• Hacivat: "Yıktın perdeyi eyledin virân. Varayım sahibine haber vereyim hemân" diyerek perdeyi terk eder.

• Karagöz: "Her ne kadar sürç-i lisan ettikse affola." diyerek oyunu bitirir