Fıkra ve Fıkra Tipleri

•Fıkra

• Fıkralar hayatın içinden alınmış bir vakaya dayanır.

• Kısadır fakat yoğun bir anlatım zenginliğine sahiptir.

• Fıkralarda beşerî kusurlar, günlük aksaklıklar, gülünç olaylar, eski ile yeni arasındaki çatışmalar konu edilir.

• Fıkralar, ince bir mizah, ibret veren bir kıssadan hisse esprisini ihtiva eder.

• Nazım değildirler, nesir olarak konuşma üslubunda anlatılır.

• Fıkralarda, anlatıcının ses tonu şive ve ağız taklidiyle, jest ve mimiklerle desteklenir ve fıkranın minik bir teatral sunumu andırması sağlanır.

• Fıkra kahramanları reel hayatta örnekleri olan kişilerden, tiplerden seçilmiştir (yeniçeri, imam, bekçi, sarhoş vb.).

• Fıkralarda zaman ve mekân (masallarda olduğu gibi) belirsizdir.

• İncili Çavuş: Fıkralarının konusu kendi hayatıdır. I. Ahmet döneminde saray dışında halkta fıkralara konu olabilmektedir. Aykırı, üçkâğıtçı tiplerin karşısında, halkın yanında yer alır. Fıkralarında Osmanlı toplumunun hayat tarzından sahnelere rastlarız.

• Bekri Mustafa: 17. yüzyılda, IV. Murad döneminde İstanbul’da yaşadığı sanılmaktadır. Yakın çevresini –fıkralarından hareketle- başta Agop olmak üzere meyhaneciler, mahalle halkı oluşturmaktadır.

• Kemine: Türkmenistan’ın Sarahs şehri yakınlarında 1770’de doğup, 1840’da vefat etmiştir. Mahtumkulu’nun öğrencisi olan Kemine önde gelen Türkmen şairlerindendir.

• Esenpulat: Türkmenistan’ın Golyazmaları arşivinde bulunan belgelere göre Türkmenlerin Teke kolunun Garayörme tiresine mensuptur. Ş.Halmuhammedov’a göre 1826 – 1874 tarihleri arasında yaşamıştır. Babasının adı Cürli’dir. Hayatının son dönemini Aşkabat’ta geçirmiştir. Fıkralardan oldukça fakir biri olduğunu anlıyoruz.

• Ahmet Akay

• Kırım Türkleri arasında tanınan bir fıkra tipidir. Fıkraları çoğunlukla Yalta yakınlarında Özenbaş kasabasında geçtiği için orada yaşadığı kabul edilir. Ayşe Şerefe adında eşi ve Eyüp adında oğlu olduğu yine fıkralarından anlaşılmaktadır. Ahmet Akay çok kurnaz bir söz ustasıdır.

• Molla Zeydin: Uygur Türklerinin Seley Çakkan’la birlikte önde gelen fıkra tipidir. Turfan’ın Lükçük kentinde doğmuştur. Yaşadığı dönemin sevimsiz olaylarını diline dolar. Hakkındaki ilk eser 1984’te Molla Zeydin Hekkide Kisse adıyla yayımlanmıştır.

• Kuyrukçuk (Kudaybergen): Asıl adı Kuyrukçuk Ömürzak Uulu olan fıkra tipi Kırgız mizah sanatının temsilcisidir. 1866’da Narın vilayetinin Cumgal bölgesindeki Kızıl Tuu köyünde doğdu. Raşitizmden dolayı çok geç yürüyebildi. Babası çok fakirdi. Açık sözlü, hazırcevap bir tiptir.